Selecteer een pagina

A Zakelijke gegevens

Titel: Fantoompijn
Auteur: Arnon Grunberg
Jaar van uitgave: 2000
Titelverklaring: de titel Fantoompijn slaat op wat fantoompijn in werkelijkheid ook echt is. Het is pijn die je wel voelt, maar die in werkelijkheid niet bestaat. Robbert G. Mehlman is over het algemeen niet erg gelukkig met zijn leven. Het liefst zou hij zijn eigen leven willen sturen en dat kan hij naar zijn eigen zeggen alleen zelf doen. Toch lukt dit naar zijn mening niet goed en daarom wordt hij ongelukkig. Hij voelt pijn, maar die pijn bestaat eigelijk helemaal niet. Het is fantoompijn, want niemand kan zijn eigen leven sturen, alleen omdat hij denkt dat hij het kan voelt hij pijn die er helemaal niet is en die je helemaal niet hoeft te voelen.
Motto: heeft het boek niet.

B Thema en motieven

1 wat is het thema? Leg je antwoord duidelijk uit. (in minimaal 10 regels.)
Het thema van dit verhaal is het sturen van je eigen leven. Daar draait het in het hele boek eigelijk om. Robert G Mehlman is van mening Dat je enkel gelukkig kunt worden als je dit doet. Aangezien het leven zich natuurlijk niet laat sturen komt het erop neer dat je om dit te bereiken in je eigen werkelijkheid moet leven. Een werkelijkheid die je zelf verzint en die je zelf onderhoud. Dit is in feite ook wat Robert doet. Alleen hij wordt er niet bepaald gelukkig van. Ondanks zijn verwoede pogingen zijn eigen werkelijkheid zo perfect mogelijk te creëren, blijft het echte leven hem lastig vallen en gaat hij zich niet beter voelen.
In elk geval is dit wel het onderwerp waar dit boek over gaat. Het zegt dat je enkel gelukkig kunt worden als je in je eigen wereldje gaat leven, want je echte werkelijke leven sturen dat zal niemand lukken. Het leven is geen boek dat je zelf kunt sturen, alhoewel Robert, zelf een schrijve, hier wel vanuit gaat. Hij blijft dus proberen het te sturen en daar gaat het ook mis met hem. Hij wordt er behoorlijk ongelukkig van.

2 Heb je andere boeken gelezen waarin dit thema ook voorkwam? Zo ja, welke boeken?
Nee ik heb nog nooit eerder een boek met zo’n soort thema gelezen, maar dat lijkt me op zich ook niet zo heel verwonderlijk, want dit is wel een heel bijzonder thema, waar volgens mij geen enkel ander boek over gaat.

3 Sprak het thema je aan of niet? Leg ook dit antwoord uit.
Het thema heeft mij niet bijzonder aangesproken, maar ik vond het wel aardig alles bij elkaar. Het sturen van je leven is natuurlijk een onderwerp wat best interessant kan zijn. Het gaat immers over het gewonen leven van alledag waar iedereen mee te maken heeft en waar iedereen mee omgaat. Het is dus wel iets waar je wel eens over nadenkt en daarom is het een thema wat misschien niet bijster leuk is of zo, maar zeker wel de moeite waard. Ik vond het dus geen bijzonder leuk of fantastisch thema, maar vanwege het algemene karakter ervan was het wel aardig om eens een boek te lezen met dit thema. Het thema ligt in dit boek zo dicht bij de werkelijkheid dat je er genoeg elementen uit herkent om het te kunnen waarderen. En een vervelend thema is het zeker niet.

4 Noteer drie belangrijke motieven.
De motieven in dit boek zijn best hele goed verborgen in tegenstelling tot andere boeken die ik gelezen heb. Maar als je goed oplet kom je op de volgende hoofdmotieven.
1 iets missen in je leven.
2 Bedrog.
3 spel.

5 Leg de motieven duidelijk uit en geef aan in hoeverre ze met het thema te maken hebben.
Het eerste motief, iets missen in je leven, is vrij eenvoudig te verklaren. Robert mist duidelijk wat in zijn leven. Hij wil van alles zijn en denken, maar het lukt allemaal niet zo goed. Hij mist dus van alles en hij is niet de enige in het boek die iets mist. Ook zijn vrouw mist dingen. Met name punten waarop Robert tekort schiet, maar daar gaat het hier niet om. Ik wil maar zeggen dat ook bij zijn vrouw meermalen naar voren komt in het boek dat ze iets mist in haar leven. Bij Robert zie je dit zeer regelmatig naar voren komen. Dit is dus echt een eenvoudig herkenbaar motief. Robert mist voortdurend iets in zijn leven en al weet hij soms niet wat, hij zou dit het liefste zo snel mogelijk uitbannen in zijn eigen geplande leven. En hiermee kom je dan aan bij het thema. Het raakvlak is dat Robert dus zijn leven wil sturen, maar er toch niet in slaagt een zeker gemis bij zichzelf te voorkomen. Dit is ene van de redenen dat hij zich slechter gaat voelen en het is dus een deel waarin Robert mislukt bij het maken van zijn eigen leven.
Dan bedrog. Dit zie je ook zeer regelmatig terugkomen. Robbert bedriegt zijn vrouw meermaals, maar ook bijvoorbeeld mevrouw Fischer. Hij troggeld haar geld af en misbruikt haar kennis om een eigen boek uit te geven dat geweldig aanslaat, terwijl hij tegenover haar doet alsof hij een idealistische kookboekenschrijver is, die enkel de recepten wil weten om ze voor het nageslacht te kunnen bewaren. Met betrekking tot zijn vrouw is het eveneens vrij duidelijk. Robert pleegt herhaaldelijk overspel en bedriegt op die mannier dus zijn vrouw. Dit bedriegen slaat natuurlijk ook weer terug op het feit dat Robert zijn eigen leven wil sturen en vindt dat bedrog daar best bij toegestaan is. Daarmee heb ik ook hier weer het raakvlak met het thema gevonden. Robert gaat namelijk zo ver in het sturen van zijn leven dat hij bedrog wil gebruiken en ook echt gebruikt in pogingen zijn leven meer naar wens bij te sturen.
Het laatste motief, spel. Klinkt misschien wat vaag, maar ik wist niet hoe ik het anders zou moeten verwoorden. In dit geval slaat het gewoon op het maken van een spel van het leven. Dit zegt Robert zelf ook. Dat hij het leven een spel vindt. En dat is in dit geval een zo vaak terugkerend iets dat het een zelfstandig belangrijk motief is in dit verhaal. Regelmatig kom je scènes regen waarin Robert weer eens over zijn eigen gedachten praat en dan heeft hij het vaak over het maken van een spel van het leven. Hij wil het leven dus niet alleen sturen, hij ziet het ook doodleuk als een spel dat je goed of slecht speelt en hij wil het goed spelen.

Dit motief hangt samen met het thema doordat het er gewoonweg helemaal aan samen hangt. Zoals ik al zei, Robert wil zijn eigen leven in scène zetten en dat doet hij omdat hij het als een spel ziet. Als je dus je eigen leven wilt aansturen dan wordt het leven vanzelf een spel. Dat is het raakvalk met het thema. Eigelijk kun je dit motief dus het beste verwoorden als een gevolg van het thema. Wie zijn eigen leven wil aansturen zal het leven gaan zien als een spel dat je moet spelen. En dat is ook precies wat Robert doet.

C Personages

1 beschrijf de belangrijkste personages. Ga vooral in op karakterkenmerken, maar beschrijf ook het uiterlijk.

In dit boek komen acht personages voor die een zeer belangrijke functie hebben in het verhaal. De namen hiervan zijn: Robert G. Mehlman, zijn vader, zijn moeder, Harpo, Evelyn, Rebecca, mevrouw Fischer, Roberts vrouw en Capano. In dit boek wordt eigelijk helemaal niet op het uiterlijk van de personen ingegaan. Enkel in een paar kleine gevallen, dus zal ik vooral de karakters beschrijven. Indien er iets van uiterlijk wel beschreven is dan zal ik het er natuurlijk wel bij zetten.

Eerst Robert. Robert is een wel heel bijzonder personage, alhoewel de meeste in dit boek rare trekjes hebben. Robert is een schrijver die in het grootste deel van het boek in New York woont. Later aan het einde als hij weg is bij zijn vrouw reist hij van hotel naar hotel in Europa. Hij denkt dat hij alleen gelukkig kan worden als hij erin slaagt zijn eigen leven te produceren. Hij wil dus het verhaal van zijn eigen leven bedenken en leiden zoals hij ook de verhalen in zijn boeken aan kan sturen. Robert gaat hier erg ver in. Hij schuwt niet voor bedrog, verwaarloost zijn vrouw en wil eigelijk niet erkennen dat hij grote schulden heeft. Hij heeft dus een wat plat karakter en lijkt niet bijzonder gaar met mensen om te gaan. Van trouw of vertrouwen heeft hij nog nooit gehoord. Alles is geoorloofd om zijn eigen leven zo te sturen als hij het wil en dat pakt nogal eens verkeerd uit. Als er dan toch dingen gebeuren die hij niet wil hebben in zijn levensverhaal dan raakt hij gefrustreerd Uiteindelijk maakt de drang alles aan te sturen hem steeds gekker en gekker zodat het hem uiteindelijk bijna het leven kost.

Toen Robert jong was werkte hij in een avondwinkel, daar leert hij zijn vrouw ook kennen. Na een paar verhalen gepubliceerd te hebben die niet erg lopen, heeft hij min of meer een doorbraak met zijn boek 268 op de wereldranglijst. Dit boek gaat over zijn vader die tennisser was en die eigelijk ook best wel gek was. Hij neemt het boek dan ook niet in dank af.

Na dit boek denkt Robert dat hij een groot schrijver is en stuurt zijn leven hier dan ook naar, maar het valt tegen. Zijn nieuwe boeken slaan niet aan en zijn schulden groeien, terwijl hij om zijn eigen leven maar te kunnen sturen vreemd gaat en steeds weer ruzie maakt met zijn vrouw. Hij leidt echt een veel te luxe leven voor het geld wat hij heeft.

Pas als hij aan een opdracht van vier jaar oud over een kookboek herinnerd wordt keert het tij tijdelijk. Samen met zijn minnares Rebecca gaat hij naar mevrouw Fischers en bedriegt haar om zo het kookboek te maken. Dit wordt een doorslaand succes en Robert kan zijn schulden weer aflossen. Toch gaat het niet lang goed met hem. In zijn eigen gedachten moet hij bekent staan als de schrijver van veel belangrijke boeken en niet van kookboeken en dus gaat hij hier tegenin met alle gevolgen van dien.

Aan het eind van het boek is Robert helemaal doorgeflipt en reist hij van hotel naar hotel met zijn resteerden geld. Totdat hij mensen aanvalt met een mes op het strand en daardoor neergeschoten wordt. Dan belandt hij in het ziekenhuis en daar eindigt het verhaal dan ook.

Roberts vader heeft eveneens gestoorde trekjes Erg uitgebreid komt hij niet naar voren in het boek, maar hij was eens een goede tennisser. Hij mocht zelfs meedoen aan de wereldkampioenschappen, maar werd slechts 286e wat hem zo frustreerde dat hij zijn tegenstander in de kuit beet en voor de rest van zijn leven geschorst werd.

Roberts moeder deelt ook al mee in de rare trekjes van de familie. Ze geloofd dat de tennisbond haar man express heeft geschorst omdat hij zo goed was en draaft in deze waanzin helemaal door. In haar ogen is haar man die later in het boek dood is een zeer beroemd tennisspeler. Ze plaatst op een gegeven moment zelfs een bord in de tuin met daarop de tekst: hier heeft de beroemde tennisspeler Mehlman gewoond Dat zegt eigelijk wel genoeg van haar waanzin.

Harpo is de zoon van Robert. In het begin en het einde van het boek is hij aan het woord over zijn vader. Op zich houdt hij wel van zijn vader, maar hij heeft ook niet bijzonder veel met hem. Na zijn twaalfde heeft Robert hem en zijn moeder verlaten en heeft hij hem niet vaak meer gezien. Harpo wil het liefst iets met modellen gaan doen. Hij is zo goed als volwassen aan het einde van het boek, maar in het verhaal is hij vaak nog een kind en dan zie je hoe de waanzin van zijn vader op hem uitwerkte. Al met al heeft Robert best te lijden gehad van zijn ouders, die beide best wel gek waren.

Evelyn is een serveerster in het koffiehuis met wie Robert een affaire heeft gehad. Hoewel de affaire niet altijd even hevig was, kwam hij wel steeds terug tot op een bepaald moment. Dan vertrekt ze naar een andere plaats om daar als bediende bij mensen thuis te werken. In eerste instantie is ze getrouwd met een buschauffeur, maar als ze die verlaat hoopt ze stiekem dat Robert met haar zal trouwen. Wanneer hij dit echter niet wil, vertrekt ze om niet meer terug te keren in het verhaal.

‘Rebecca, is ook al een beetje een gestoord iemand. Ze is nog jong en weet eigelijk helemaal niet goed wat ze wil met haar leven. Ze komt naar Robert omdat ze een beeldje moet afleveren, maar is algauw zijn minnares. Een paar keer hebben ze ruzie en is ze bijna weg, maar uiteindelijk blijft ze bij Robert tot ze een echte man vindt. Ze had graag met Robert getrouwd, maar hij deed er te lang over om zijn vrouw te verlaten en daar loopt het dan uiteindelijk toch dood voor hun twee. Ze zien elkaar dan niet meer, maar dat is pas als Robert alweer jaren in Europa is.

Mevrouw Fischer is een zeer vredelievende oude dame met veel geld. Ze weet heel veel van de Poolsjoodse keuken, vooral via haar moeder die haar een hele receptenarchief naliet. Ze wil graag dat de recepten behouden blijven en vertrouwd Robert dan ook als hij het kookboek wil maken. Helaas voor haar misbruikt Robert haar door een schijnstichting in het leven te blazen, die hij gebruikt om haar geld af te troggelen.

Roberts vrouw is psychotherapeut. Ze werkt de hele dag met gekken en er pleegt er regelmatig eentje zelfmoord. Of het hierdoor komt of door Robert is niet helemaal duidelijk, maar ook zij is niet meer normaal op den duur. Ze heeft steeds ruzie met Robert, maar verlaat hem pas na jaren en jaren en als ze een kind hebben. Want dat was hetgeen wat ze toch nog van Robert wou hebben in ruil voor haar verpeste leven, wat ze geheel aan Robert wijdt.

Capano is een soort secretaris van Robert. Zijn rol in het boek is vrij bescheiden maar hij regelt veel voor Robert. Hij regelt de limousines voor hem en de hotels. Op die mannier speelt hij toch een belangrijke bijrol, ook omdat Robert soms gesprekken met hem voert aan de telefoon.

2 Welk personage spreekt jou het meeste aan en waarom?

Mij spreekt Harpo het meeste aan. Alhoewel je niet bijster veel over hem te weten komt in het boek, lijkt hij een van de weinige in dit verhaal die een beetje normaal is. Vrijwel alle andere personages zijn gek in de grootste zin van het woord. Alleen Harpo lijkt me daarbuiten vallen, als je zijn stukken leest. Ondanks zijn gekke ouders, is hij normaal gebleven.

Daarnaast is lijkt hij ook best sympathiek te zijn. Hij blijft van zijn vader houden, ondanks de vele moeilijkheden die de man met zich meebracht. Dus ik kan wel zeggen dat hij naar mijn mening de normaalste en sympathiekste van het hele rijtje is.

3 Welk personage spreekt jou het minste aan en waarom?

Mij spreekt het minste aan Robert zelf. Hij is gewoon een gek die nog eens onsympathiek is ook. Hij geloofd enkel zijn eigen gedachten en dar maakt hem tot een vrij akelig persoon. Hij bedriegt zijn vrouw, maar gaat ook weer onbeschoft om met zijn minnaressen. Eigelijk denkt hij echt enkel en alleen aan zichzelf. Dat maakt hem onsympathiek en daarom is het ook het personage wat mij het minste aanspreekt.

4 Wat hebben de personages met elkaar te maken. Beschrijf de relaties tussen de personages.

In feite heb ik de meeste relaties onderling net al besproken bij punt een. Maargoed. Als je kijkt naar Robert, die leeft bijna met iedereen op de ruziënde voet. Met zijn vrouw, met zijn ouders en ook met zijn minnaressen heeft hij de nodige opstootjes. Alleen met Capano kan hij het redelijk goed vinden, maar dat is logisch want die regelt alleen dingen voor hem. Het is niet een zeer persoonlijke vriend of zo en ook die twee hebben soms wel wat woorden met elkaar.

Ook met mevrouw Fischer kan Robert het goed vinden, maar dat komt alleen maar omdat zij niet doorheeft hoe hij haar zit te bedriegen.

Roberts vrouw heeft eigelijk al vrij vlug een hekel aan Robert, maar toch verlaat ze hem niet. Ze hebben zeer vaak ruzie en het gaat er dan ook fel aan toe. Harpo heeft ondanks alles toch nog een aardige band met zijn ouders. Hij vindt wel dat zijn vader vrij gek is, maar steunt hem toch nog wel. Rebecca en Evelyn kunnen het redelijk met Robert vinden, maar als zij kenbaar maken wat ze echt willen slaat de sfeer om en krijgen ook zij ruzie. Maar behalve op die momenten hebben ze een hartstochtelijke relatie met Robert en kunnen ze het zeer goed met hem vinden.

5 In hoeverre ondersteunen de personages het thema?
De meeste personages hebben een vrij groot draagvlak met betrekking tot het thema. Robert spant de kroon natuurlijk. Hij vormt het thema, omdat hij openlijk toegeeft dat hij en alleen hijzelf zijn eigen leven wil vormen omdat dat alleen de kans creëert gelukkig te kunnen worden. Dat behoeft verder gene uitleg.
Maar ook andere personages vallen binnen het thema, zoals Robert vrouw. Zij wijdt het mislukken van haar leven aan Robert, maar dat is precies wat Robert zelf zei. Je moet je leven niet laten sturen door anderen, want dan gaat het fout. Zij liet haar leven door Robert leiden en dus ging het fout en werd ze ongelukkig.
Ook Rebecca, Evelyn en Roberts ouders ondersteunen het thema. De ouders omdat ze toch beleven geloven dat het de tennisbond was die hen leven verwoest heeft. En ze bleven dus in hun eigen werkelijkheid waarin Roberts vader wel degelijk een echte kampioen was.
Roberts minnaressen zitten ook nog wel aan het thema vast. Zij proberen hun leven ook zo te sturen als zij willen, want ze gaan om met Robert terwijl ze weten dat hij een vrouw heeft. ze willen dus hun eigen wereld verbeteren door om te gaan met Robert in de hoop dat hij zijn vrouw zal verlaten. Dat hangt weer nauw samen met het aansturen van je eigen leven.

D Tijd en ruimte

1 Waar speelt het verhaal en in hoeverre is de ruimtebeschrijving belangrijk?
Het verhaal speelt voornamelijk in New York, maar ook in Amsterdam en diverse Europese badplaatsen waar Robert later verblijft.
Op zich zijn deze plaatsbeschrijvingen niet echt heel erg van belang. Alleen de vele latere badplaatsen hebben als functie dat ze aangeven hoe Robert in die tijd leeft. Dus echt een zwervend bestaand. Dat komt naar voren als je naar de plaatsbeschrijvingen kijkt van die tijd. Dat hij in New York woont heeft ook nog wel wat invloed. Daar is het leven drukker en sneller en dat past wel inde trend van dit verhaal. Veder heeft de ruimtebeschrijving niet veel functies in dit verhaal. Het is meer het decor. Het hoort erbij, maar is niet van invloed op de gebeurtenissen of zo.

2 In welke historische tijd speelt het verhaal zich af?

Er wordt geen enkele tijdsaanduiding gegeven in het verhaal, maar gezien het feit dat er gewoon auto’s zijn en alle dingen die wij nu kennen, moet het verhaal zich gewoon ergens in onze tijd afspelen. Natuurlijk speelt het verhaal van Robert een jaar of tien, twintig eerder dan de vertellingen van Harpo, maar dat maakt verder ook niet veel uit.

Het verhaal van Robert zal dus ergens in de jaren zeventig of tachtig moeten spelen en het verhaal van Harpo in de jaren negentig of nu. Het boek sluit dus aan bij de tijd waarin het uitkwam, namelijk in 2000.

3 is het verhaal chronologisch of niet? Leg duidelijk uit.

nee, het verhaal is absoluut niet chronologisch geschreven. Je begint helemaal aan het einde bij Harpo, kijkt dan door Roberts ogen naar de gebeurtenissen en keert dan terug. In dat geheel gezien is het verhaal een beetje circulair. Maar daarnaast is het ook al niet chronologisch omdat ook Robert gebruikmaakt van flashbacks. Je volgt zijn verhaallijn van hoe hij met Rebecca in contact kwam tot aan het kookboek, maar het wordt regelmatig onderbroken door flashbacks met name over de affaire met Evelyn. In dat opzicht kun je zelfs dat deel absoluut niet chronologisch noemen. Het verhaal gaat van verleden naar heden en weer terug.

Beoordeling
Zou je het verhaal zelf ook op zo’n mannier geschreven hebben of had je dingen anders gedaan? Wat vindt je positief en wat beoordeel je negatief? Leg je antwoord duidelijk uit in minimaal vijftien regels.

Om te beginnen moet ik zeggen dat ik het een erg verassend boek vond. Het leest heel aardig en het verhaal is de moeite waard. In dat opzicht zou ik het verhaal in grote lijnen precies hetzelfde geschreven hebben, maar er zijn natuurlijk wel een paar punten waar ik minder tevreden over was.

Zo zou ik Harpo of een grotere rol laten spelen of helemaal weglaten. Hij heeft nu maar ene paar bladzijdes tekst en dat maakt het eerder verwarrend dan duidelijker. Het is zeker goed om eens vanuit een ander perspectief te kijken, dat maakt het verhaal stukken leuker, maar Harpo heeft een te kleine rol gekregen om een goed beeld van hem te vormen. Je weet nauwelijks wie hij is of zo. Hij lijkt wel een anonieme verteller en dat is jammer. Met een twintigtal extra pagina’s was dit op te lossen geweest. Dan was Harpo ook een echt duidelijk personage geweest dat je een echt karakter toe kon schrijver. Als dit niet goed zou hebben gepast in het verhaal, had Arnon hem ook weg kunnen laten. Een zeer cruciale rol speelt hij niet. Maar ik vindt dat hij er toch beter in kan zitten, maar wel met wat meer tekst en invloed. Zodat je het verhaal ook echt van een andere kant te zien krijgt.

Behalve dat vond ik het een heel goed boek. Goed geschreven en al. Je kon er zo in beginnen en doorlezen. Je raakt niet makkelijk de draad kwijt of zo. Wel hadden sommige dingen duidelijker mogen zijn. Zo is het niet helemaal duidelijk waarom Robert zijn vrouw zo verwaarloost. Omdat ze niet met elkaar op kunnen schieten en omdat hij vindt dat hij kan doen wat hij wil, maar naar mijn mening had de schrijver best nog wat dieper in mogen gaan op hun relatie en op sommige andere relaties. Dat is ook wel een punt, dat sommige relaties wat plat zijn beschreven.

Maar daar omheen gekeken. Het is een zeer goed boek. Ik heb het met plezier gelezen en kan niet anders zeggen dan dat het op een paar zeer kleine puntjes na, echt heel leuk is om te lezen.

Verwerkingsopdracht
Verwerkingsopdracht 3: herschrijf een door jou gekozen gedeelte van het verhaal vanuit een ander vertellers perspectief.

Voor het herschrijven heb ik het stuk uitgekozen dat Robert mevrouw Fischer ontmoet. (Pagina 187, 188, 189) Dit deel zal ik va ik-perspectief omzetten in hij-perspectief.

Mevrouw Fischers woonde in een villa aan de rand van Yonkers, niet op de zevende verdieping van een eenvoudig flatgebouw, zoals Robert had verwacht. Mevrouw Fischer had twee honden die aansloegen toen Robert en Rebecca de auto verlieten. Ze wachtte al op hen.

Via de tuin werden Robert en Rebecca, door de keuken, naar de woonkamer gebracht. Ze gingen zitten, Robert op de bank, Rebecca in de fauteuil. Mevrouw Fischer bleef staan.

“Jullie werken samen?”

“Ze is mijn secretaresse,” zei Robert en hij keek Rebecca even aan. Ze knikte, blijkbaar vond ze het niet erg om voor de secretaresse van Robert door te moeten gaan.

Mevrouw Fischer sprak Engels met het zware accent van iemand die was blijven denken, dromen, tellen en vloeken in zijn eigen taal.

“Zo,” zei mevrouw Fischer, “alvast wat om te knabbelen,” en ze zette een schaaltje pepermuntjes op de kleine tafel.

Eigelijk vond Robert het nooit zo’n goed voorteken als vrouwen pepermuntjes begonnen aan te bieden, maar het ging allang niet meer om goede tekenen, het ging om een kookboek, een inleverdatum, de tweede helft van het voorschot, heel praktisch, bijna geruststellende zaken.

Op het dressoir stonden foto’s van mevrouw Fischer in jongere jaren, met een man, met kinderen, met nog meer kinderen, met honden, mevrouw Fischer op haar huwelijksdag. Een heel leven stond daar uitgestald op het dressoir, mevrouw Fischer had al voor haar eigen mausoleum gezorgd.

“En jij bent journalist?”

Mevrouw Fischer was nu ook gaan zitten, een rok werd over de knieën getrokken. De tijd had geen greep gekregen op de koketheid van mevrouw Fischer.

“Geen journalist,” zei Robert en sloeg zijn benen over elkaar. Zijn benige broek moest nodig eens in de was. “Ik werk aan een boek over de Pools-joodse keuken.” Hij boog zich voorover en pakte een pepermuntje.

“Jullie komen precies op tijd,” zei mevrouw Fischer. Het was voor Robert een goed gevoel om voor de verandering eens precies op tijd te komen.

“Ik stond op het punt mijn collectie de deur uit te doen,” zei mevrouw Fischer, “die nam teveel plaats in.” Ze leunde achterover.

Rebecca en Robert luisterden geïnteresseerd, buiten blaften honden en in de woonkamer van mevrouw Fischer werd Robert de kookboekenschrijver die hij altijd al had moeten worden. Als hij in bestemmingen geloofde. En als hij daar niet in geloofde, dan veranderde hij langzaam in de kookboekenschrijver die hij van zichzelf had gemaakt.

“Nu nog niet, maar over een jaar of drie, vier ga ik kleiner wonen,” zei mevrouw Fischer. “Als de honden er niet meer zijn.”

“Ach ja,” zei Robert. “U had het over een collectie. Wat voor collectie?”

“De archieven,” zei mevrouw Fischer. “Mijn moeder wist alles over de Pools-joodse keuken, ze heeft daar een enorm archief over bijgehouden. Het zou zonde zijn als het verloren ging.

“Mevrouw Fischer,” zei Robert, “u bent degene die ik zoek.”

Ze kreeg een kleurtje. “Is dat echt zo?”

“Dat is echt zo, is het niet Rebecca? Mevrouw Fischer is degene die wij zoeken.”

Rebecca’s been bewoog heen en weer. Ze knikte.

“Ik heb het altijd wel geweten.”

“Wat mevrouw Fischer?”

“Dat iemand als jij zou komen.”

“En hoe wist u dat dan?” Vroeg Robert lachend. Charmant boog hij zichzelf nogmaals naar het schaaltje pepermuntjes. Hij had zichzelf opnieuw uitgevonden. Een verlegen Robert G. Mehlman met zijn secretaresse reizend door de wereld op zoek naar recepten van de bijna uitgestorven Pools-joodse keuken.