Selecteer een pagina

Schade/kosten
De meest bekende sport in Nederland, de sport die het meest in het nieuws is, vaak jammer genoeg ook om het geweld eromheen, het vandalisme: voetbal.
Onderhand is het erg ver uit de pan gerezen. Er is een schatting gemaakt dat vijf procent van het totale bedrag dat elk jaar aan schade door vandalisme wordt betaald aan voetbalvandalisme wordt uitgegeven. Het lijkt misschien niet veel, máár vijf procent, toch gaat het hier om tientallen miljoenen! Daarnaast worden nog miljoenen euro’s uitgegeven aan aanpassingen, salarissen en het herstellen van kapotgeslagen gebouwen, zoals winkels.
Naast de kosten die er zijn als het fout gaat, dus vooral het geld dat wordt besteed aan de schade van voetbalvandalisme, zijn er elke wedstrijd kosten, ongeacht of het fout gaat of niet.
Elke wedstrijd moet de politie op komen draven ter preventie van rellen en vandalisme. Al deze agenten moeten worden betaald, de ME-ers staan klaar om op te rukken, er zijn stewards die in het stadion de orde proberen te behouden en dan zijn er nog de kosten van alle maatregelen die getroffen moeten worden om de fans van de verschillende clubs uit elkaars buurt te houden. Ook de supportersbegeleiding naar het buitenland en het salaris van alle stewards die bij de wedstrijden aanwezig zijn moeten worden betaald. Hier wordt dus ook gepraat over miljoenen euro.
De precieze regelingen die worden getroffen om alle soorten van geweld rondom de wedstrijden te voorkomen, komen later in dit werkstuk aan bod.
Toen 29 mei het Nederlands Elftal tegen België moest spelen in Eindhoven waren ‘s middags de supporters al op stap. Overal liepen fans in het oranje, allemaal waren ze makkelijk te herkennen, omdat al deze mensen al op pad waren, was ook de politie aanwezig. Op vele hoeken in de stad stonden de ME- busjes al klaar, de agenten erin zaten klaar om op te springen om de supporters terug te dringen.
Op momenten als deze moet je niet op de verkeerde plaats zijn, dan zit je in grote problemen. Aan je ogen kunnen ze niet zien dat jij daar niet wilt zijn en eigenlijk ook niet hoort, alles wat te raken valt wordt geraakt. Nou is het gelukkig dit weekend niet uit de hand gelopen.

Slachtoffers/daders
Ten eerste moet er een verschil gemaakt worden tussen geweld onder sporters en geweld van de supporters. Er zijn namelijk allerlei verschillen tussen deze twee soorten geweld als het gaat om daders, slachtoffers en problemen op zichzelf. Daarom worden deze twee soorten apart behandeld.
Eerst de sporters: het gebeurt zelfs op tv, tijdens wedstrijden van elk niveau en vrijwel elke sport (vooral in teamsporten), gebeurt het. De een steekt zijn voet uit om de ander te laten struikelen, een van de sporters stoot ‘per ongeluk’ een ander vrij hard aan zodat deze niet bij de bal kan. Zelfs tijdens wedstrijden van kinderen en jongeren gebeurt het. Voor een scheidsrechter is het moeilijk te bepalen of iemand een elleboogstoot expres of per ongeluk uitdeelt.
Jaarlijks komen er gemiddeld 240 sporters op de Eerste Hulp van Nederlandse ziekenhuizen binnen. Vrijwel de helft van deze 240 spelers is afkomstig van het voetbalveld, daarna komen de zwemmers met 16%. En dit gaat alleen om de spelers zelf, het geweld van de supporters is niet meegerekend. Er komen ook nog enkele tientallen gewonden van de hardloopbaan, het basketbalveld, de schaatsbaan, het handbalveld en van het skeeleren. In de meeste gevallen was het letsel ontstaan doordat het slachtoffer was geschopt, geslagen of gestompt. Ook werden stenen, krukken, paraplu’s, bezemstelen en cornervlaggen gebruikt om een andere sporter schade toe te brengen. In een paar gevallen was zelfs gebruik gemaakt van een mes of traangas.
Dit betekent dat ook de sporters zichzelf niet kunnen bedwingen en denken dat gewelddadig worden iets zal uitmaken in de score. Tijdens het onderzoek van de Stichting Consument en Veiligheid (over de periode van 1998-2002) werden alleen de slachtoffers geteld die aangaven dat ze expres verwond waren, bijvoorbeeld doordat ze een elleboogstoot hadden gekregen. Daarnaast worden veel verwondingen op het veld behandeld. In werkelijkheid zal het aantal sporters nog veel groter zijn dan het aantal van 240 dat uit dit onderzoek is gebleken.
Hier gaat het dus ook niet om slachtoffers van vechtsporters. Bij boksen namelijk zijn zelfs een heel aantal doden gevallen, maar dat is natuurlijk een heel ander verhaal. Deze mensen weten waar ze aan beginnen en zijn begonnen, ze kennen de risico’s van de sport die ze beoefenen, hetzelfde geldt voor de andere vechtsporten maar ook voor de sporten waar fysiek contact noodzakelijk is zoals ijshockey, rugby, american football etc.
Het gaat hier dus om sporters die, waarschijnlijk, hun tegenstander(s) opzettelijk verwonden. Meer dan de helft was in de leeftijd tussen de 10 en de 30 jaar. Het ging dus ook om kinderen die elkaar zó verwonden dat een van hen naar het ziekenhuis moest.
Er is geen duidelijk beeld van het slachtoffer of van de dader. Het gaat hier niet om een actie met voorbedachten rade, absoluut niet. Het gebeurt als het ware gewoon tijdens het spel, als de mogelijkheid zich voor doet. Waarschijnlijk zou de, op dat moment, slachtoffer hetzelfde hebben gedaan als deze in de positie van de, op dat moment, dader zou zijn.
De reden lijkt duidelijk te zijn: de spelers willen blijkbaar koste wat kost winnen. Het maakt hen niets uit wat voor problemen het de ander oplevert. Alleen zijzelf en hun eigen team zijn op dat moment belangrijk.
Iedereen zal zich wel in zo een situatie kunnen indenken, of iedereen hetzelfde zal handelen als vele sporters doen is de vraag. Ook het antwoord is er: niet iedereen zal zo handelen, anders zou elke sporter na elke wedstrijd gewond zijn. Dat is niet zo, niet elke sporter wordt elke wedstrijd aangevallen, beter gezegd expres aangevallen door zijn tegenstander. Uiteindelijk maakt de sporter uiteraard de beslissing het wel of niet te doen, maar ook het moment speelt mee. Als je als sporter het idee hebt dat de scheidsrechter op dat moment niet echt oplet of het moment lijkt goed, dan gaan sommige ervoor.
Daarnaast zijn er ook veel spelers die gebruik maken van het feit dat er ongelukken gebeuren. Als twee voetballers achter één bal aanrennen kan het gebeuren dat hun benen ‘in de knoop raken’, dan zijn er heel wat voetballers die zich op de grond werpen om de ander de schuld te laten krijgen.
Er zijn ook wat voorbeelden geweest waarbij spelers bijna met elkaar op de vuist zijn gegaan. Een voorbeeld daarvan is een aantal jaar geleden voor gekomen: Kluivert werd uitgescholden op een heel persoonlijk iets en heeft degene die hem uitschold een flinke stoot gegeven. De oranjespeler heeft hiervoor een mooie rode kaart gekregen, niemand zegt dat het zijn verdiende loon is, maar dat maakt een scheidsrechter niet uit, dat wat hij denkt te hebben gezien is de waarheid in een wedstrijd.
Daar is trouwens nog een slachtoffer van geweld: de scheidsrechter. Het publiek kan sterk tekeer gaan als deze denkt dat de scheidsrechter een verkeerde beslissing heeft gemaakt. Dit is overigens vrij vaak, alles tégen de partij waar de supporters voor staan is een verkeerde beslissing. Het gaat hier niet om fysiek geweld, maar vooral om verbaal geweld. Spreekkoren worden de toeschouwers genoemd die in grote groepen allerlei kreten uiten.
Nu zijn dus de spelers zelf, op allerlei manieren, slachtoffers en daders en de scheidsrechters zijn slachtoffers.

Dan is er nog de meest bekende groep, het grootste probleem: de supporters. Hier gaat het voornamelijk om de voetbalsupporters. Een definitie van dit supportersgeweld maakt het makkelijker om vast te stellen wat wel en geen supportersgeweld is:
Gedragingen van personen, alleen of in groepen, in relatie tot een in
Nederland of in het buitenland gespeelde voetbalwedstrijd waarbij één club uit het betaalde voetbal of het nationale elftal is betrokken, die te maken hebben met verstoring van de openbare orde/ veiligheid en/ of het plegen van strafbare feiten met betrekking tot die wedstrijd in en rond het stadion, dan wel gepleegd tijdens het gaan naar en van deze wedstrijd.
Het is een brede definitie, er valt veel onder. Het gaat niet alleen om het geweld binnen een stadion, want er is gebleken dat veel van het geweld zich buiten het stadion af speelt. Het lijkt niet altijd meer een direct verband te hebben met de wedstrijd die eerder gespeeld was. De woede is er nog, maar het kan ook een gevecht bij een kroeg zijn die uitdraait op een rel tussen verschillende partijen. Die partijen zijn dan wel supporters van de teams die tegen elkaar hebben gestreden op het sportveld.

Profiel van de dader
Ten eerste eens de gemiddelde cijfers op een rijtje zetten:

Leeftijd: 24,5 jaar
Ouder dan 31 jaar: 22 %
Autochtoon: 98 %
Van het mannelijke geslacht 100 %
Eerder aangehouden in afgelopen 5 jaar: 72 %
Vanwege gewelddelicten ook buiten voetbal: 43%
Alleen vanwege voetbal delicten: 10%
Vanwege niet-gewelddadig delict: 19%

Gebruik van drugs voor de wedstrijd: 25 %
Gebruik van drugs buiten wedstrijden om: 60 %
Gebruik van alcohol voor de wedstrijd: 70 %

Dit zijn cijfers die bekend zijn gemaakt na een onderzoek onder een bepaald aantal verdachten van voetbalgeweld.

De supporters die problemen veroorzaken zijn in drie groepen onder te verdelen:
1. De harde kern is de kleinste groep, dit zijn de informele leiders, ze draaien al heel wat jaartjes mee en zijn dus ook al wat ouder. Zij doen vaak niet meer mee aan het werkelijke fysieke geweld. Bij deze groep zitten vaak de meer intellectuele figuren, zij hebben vaak een redelijke baan. In de harde kern zitten de zogenaamde: ‘die hard fans’. Om dit te laten zien hebben ze vaak clubsymbolen getatoeëerd en soms wordt bepaalde (speciale) kleding gedragen.
2. De meelopers, dit zijn de mensen die het meest van het geweld uitvoeren, het is een grote groep om de harde kern heen. Ze zijn zonodig direct inzetbaar en worden beschouwd als de aspirant harde kern. De meerderheid van deze mensen is afkomstig uit een lager sociaal milieu en heeft geen of nauwelijks schoolopleiding.
3. De laatste groep bestaat uit de mensen die het interessant lijken om erbij te horen. Maar als het op fysiek geweld uit draait lopen ze meestal weg

De harde kern is het die de dingen regelt. De mensen van de harde kern hebben contact met harde kernen van andere partijen, zij maken via mobiele telefoons en het internet afspraken en dagen anderen uit.
Veel van de groepen hebben eigen gedragsregels, maar deze worden vaak niet gehanteerd als de rellen eenmaal op gang zijn. Op vele momenten wordt vergeten dat een persoon niet geslagen mag worden als deze op de grond ligt, er mag niet weggelopen worden tijdens een gevecht, je blijft elkaar steunen, onschuldige derden worden niet aangevallen en er wordt alleen met blote handen gevochten. Dit zijn voorbeelden van gedragsregels binnen een supportersgroep. De enige gedragscode waar je voor gestraft wordt als je deze breekt is die van het weglopen. Als je je maten niet steunt lig je eruit, dat staat vast!
Dit geeft voor een deel de mentaliteit van deze personen weer.

Motivatie
Zoals al eerder is gemeld is voetbal de sport waarbij het meeste geweld voorkomt. Het is hier in Nederland de meest bekende sport, waarschijnlijk ook de meest geliefde. Daarom is het aan de ene kant raar dat er zoveel geweld bij komt kijken en aan de andere kant is het ook wel het meest logisch.
Waarom zou je de wedstrijd van een sport waarvan je houdt totaal willen verpesten? Dat is het rare aan voetbalgeweld. Supporters verpesten het voor hun eigen club, ook de club krijgt een boete als haar supporters door het lint gaan. Sport is toch iets dat vriendschappelijk is of tegenwoordig eerder zou moeten zijn. Het is dan wel competitief, maar het gaat niet om leven of dood, het blijft ‘maar een spelletje’. Toch gedragen sommigen zich alsof het verliezen van ‘hun’ club het einde van de wereld is en de tegenstander de vijand is die daarvoor heeft gezorgd. Deze vijand, de supporters van deze vijand moeten bestreden worden, zij zien dat als hun taak, blijkbaar.
Als je het zo bekijkt, als je vrijwel leeft voor voetbal. Voetbal is het meest geliefd, er zullen weinig Nederlanders zijn die nog nooit een voetbalpotje hebben gezien of zelfs nog nooit een potje hebben gespeeld. Supporters zijn beschermend, als dat zo genoemd kan worden. Zoals al eerder is vermeld, is de échte motivatie, de échte reden van de supporters om rellen te schoppen onbekend. Er valt een boel te bedenken, zoals de kick, de sensatie en de spanning, het voldane gevoel iemand in elkaar te hebben geslagen. Ook de rivaliteit tussen verschillende supportersgroepen speelt mee, vergaande verbondenheid met de club en soms ook provocaties door supporters van de tegenpartij en de resultaten die op het veld zijn behaald.

Maatregelen
Aangezien er zoveel geweld bij komt kijken zijn er al heel veel maatregelen getroffen om het geweld terug te dringen. Er is al van alles geprobeerd, sommige acties waren effectief, sommige haalden niets uit. Toch is het nog niet genoeg, geweld blijft zich voordien, ondanks alle preventieve maatregelen.
Zo worden supporters van het team dat ‘uit’ speelt, in een andere plaats met een speciale trein vervoerd. Alleen supporters van die ene club mogen in die trein zitten en de stadions hebben dan vaak ook een eigen stationnetje. Hier worden de supporters uit de trein gelaten en door een aparte ingang het stadion binnen gelaten, hier komen ze gelijk in hun eigen vak. Soms worden ze ook met bussen vervoerd, maar de KNVB probeert zoveel mogelijk het vervoer te regelen voor de supporters zodat deze niet allemaal op eigen houtje komen en na de wedstrijd rellen kunnen gaan schoppen in de stad. Als de KNVB het vervoer namelijk regelt komen de supporters van verschillende clubs zo min mogelijk met elkaar in contact.
Het plan was op zich goed, maar steeds meer fans komen met hun eigen auto of huren er eentje. Velen komen toch op eigen gelegenheid.
In het stadion zijn stewards aanwezig, zij zijn er om in het stadion de rust te behouden, het komt soms voor dat er niet genoeg stewards aanwezig zijn, bij de wedstrijd tussen Jong Ajax en Jong Feyenoord bijvoorbeeld waren slechts 25 stewards in de buurt, tijdens deze wedstrijd zijn de Ajax- fans dan ook totaal door het lint gegaan en hebben op de supporters én de spelers ingeslagen. 25 stewards zouden misschien 5 van de supporters tegen kunnen houden maar nooit de hele groep losgeslagen fans.
Zoals al eerder staat zijn er veel agenten op de been, vaak door de gehele stad, ook de ME staat klaar om in te grijpen.
Een andere maatregel die deels preventief is, is het uitdelen van stadionverboden. Als iemand te ver is gegaan tijdens een eerdere wedstrijd kan de KNVB een stadionverbod uitdelen voor bijvoorbeeld twee jaar. Deze persoon kan dus twee jaar geen stadion meer binnen. Voor de volgende wedstrijden is dit handig, want dat betekent één relschopper minder. Maar vele relschoppers worden niet gepakt en zijn de volgende wedstrijd gewoon weer aanwezig.
De KNVB mag een stadionverbod uitdelen en ook boetes, als zij de nodige bewijzen kunnen leveren. De laatste tijd zijn namelijk steeds meer fans naar de rechter gestapt en ze krijgen nog gelijk ook. De KNVB kan niet aan elke opgepakte relschopper een stadionverbod geven, sommige relschoppers zijn namelijk niet eens naar de wedstrijd geweest, dus dan valt het niet binnen het straatje van de KNVB.
First Offenders, mensen die niet eerder voor iets van voetbalgeweld of voetbalvandalisme zijn opgepakt, kunnen een geldboete krijgen of een voorwaardelijke straf (deze gaat samen met een stadionverbod).
Vaker opgepakten riskeren een onvoorwaardelijke straf of een deels voorwaardelijke straf gepaard met een stadionverbod.
In het seizoen 1999/2000 kregen 1221 supporters een toegangsverbod tot alle stadion in dit land. Het jaar daarvoor waren dat er 917. Maar in beide seizoenen werden ongeveer 1550 daders aangehouden.

Mijn maatregelen
Uiteindelijk blijven er rellen ontstaan, er blijven gewonden vallen en niets dat er aan gedaan wordt helpt. Soms vermindert het geweld een jaartje, maar uiteindelijk komt het toch weer terug. Mijn mening is dat elke gewonde die valt er eentje te veel is. Dan kun je wel heel optimistisch gaan vertellen dat het aantal is gedaald, maar dat maakt voor degene die gewond zijn geraakt, zelf schuldig of onschuldig, niets uit.
De KNVB, de politie en de overheid hebben al veel geprobeerd en gelukkig zien ze zelf soms ook in dat het niet genoeg is.
Natuurlijk is het eigenlijk gewoon belachelijk dat er zoveel tijd, moeite en geld in gestoken moet worden, het beste zou namelijk zijn als de mentaliteit van de mensen verandert zou kunnen worden. Maar ook dat hebben ze geprobeerd, zonder veel succes.
Toch zou het weer een van de eerste dingen zijn die ik zou gaan doen als ik het voor het zeggen had als het ging om voetbalvandalisme. Voorlichting geven, reclame maken, desnoods zou ik zelf foldertjes gaan uitdelen. Ik denk namelijk dat je de jongeren moet aanspreken, hen moet je vertellen dat het fout is, dat er geen lol aan is en hen moet je de consequenties duidelijk maken. Want zoals altijd heeft de jeugd de toekomst. Als je het voetbalgeweld dus voor de jeugd onaantrekkelijk maakt dan zal op een gegeven moment het aantal rellen en dergelijk dalen. Want al die relschoppers van nu en de harde kern zal ook eens ophouden om een of andere reden. Dus begin eerst met de afvoer af te sluiten, daarna kun je de rest proberen uit te roeien, om het maar even bot te zeggen.
Maar om toch verder in te gaan op de maatregelen die er nu zijn, om die beter te maken en uit te breiden, zou ik voorstellen om alleen kaartje te verkopen in combinatie met de bus- en/ of treinreis. Iemand die op eigen houtje komt, mag het stadion gewoon niet binnen. In het begin zullen er misschien juist wat meer problemen ontstaan, maar als het bij iedereen duidelijk is geworden zal het aantal steeds verder terugdringen tot er niemand meer op eigen houtje komt opdraven.
Hiermee heb je uiteraard nog niet de personen die niet naar de wedstrijd gaan, maar wel komen om relletjes te schoppen. Misschien komen die er ook wel meer met de hierboven genoemde maatregel. Daar weet ik zo niets tegen te doen. Het enige is nog meer politie-inzet, maar dat wordt op een gegeven moment niet meer te bekostigen, het kostenplaatje is nu al gigantisch!
Uiteindelijk kom ik toch weer terug op een mentaliteitsverandering. Het enige probleem, het probleem waarom het onuitvoerbaar is, is dat mentaliteiten moeilijk te veranderen zijn. Mensen willen niet veranderen, zien niet in dat ze zouden moeten veranderen en zien geen reden om te veranderen.
Dan blijft mijn tweede keus voorlichting voor de jongeren, de voorlichting moet wel gepaard gaan met verhoging van de straffen, anders zijn de consequenties niet angstaanjagend genoeg om ze van het voetbalgeweld af te houden.
Jongeren hebben de toekomst, laat ze deze dan asjeblieft niet verpesten!

Bronvermelding
Al mijn artikelen komen van de site van het Eindhovens Dagblad, daar ben ik gaan zoeken onder de trefwoorden: sport, geweld, voetbal en vandalisme. De resultaten waren soms schokkend, de hoeveelheid van de resultaten.
Verder heb ik een onderzoek van de IVA gebruikt (te vinden op www.iva.nl) ook het rapport over voetbalgeweld ‘De bal of de man’ van het ministerie heb ik dankbaar gebruikt (te vinden op: http://www.minvws.nl/images/Bal%20of%20de%20man_tcm10-19480.pdf)
Het laatste dat gebruikt is in dit werkstuk is deze site:
www.iva.nl/BLOBS/VK_voetbal.pdf